Reykjanes jarðvangur
Reykjanes UNESCO Global Geopark (Reykjanes jarðvangur) kynnir einstaka náttúru svæðisins og hvernig það hefur haft áhrif á samfélag og menningu frá upphafi búsetu. Svæðið skartar einstökum jarðminjum á heimsvísu sem segja sögu:
-
Mið-Atlantshafshryggisins sem kemur á land á Reykjanestá og gliðnun flekaskila Norður-Ameríkuflekans og Evrasíuflekans og afleiðingar flekaskilanna.
-
Jarðhræringa, þar sem fjögur ílöng eldstöðva- og sprungukerfi skera skagann, frá SV til NA, með opnum sprungum, siggengjum, háhitasvæðum og gossprungum, með gígum úr gjalli og hraunkleprum. Margar, misstórar hraundyngjur hafa myndast í kerfunum, sumar úr frumstæðri kviku úr möttli jarðar (pikríti). Eldsumbrot eru þekkt í þremur vestustu eldstöðvakerfunum, í löngum hrinum, á 10/11. öld, 1151-1180 og 1210-1240.
-
Þróun svæðis frá ísöld. Á skaganum er að finna mörg móbergsfjöll og -fell frá jökulskeiðum á síðari hluta kvarteru ísaldarinnar, og enn fremur hraun og eldstöðvar af hlýskeiðum, einkum nútíma (sl. 11.500 ár).
-
Samspil landslags og samfélags. Búseta hefur verið á Reykjanesi frá landnámi, en landslagið og krefjandi aðstæður hafa mótað samfélagið og menningu þess.
Um Reykjanes jarðvang
Reykjanes jarðvangur nær yfir allt land sveitarfélaganna Grindavíkurbæjar, Reykjanesbæjar, Voga og Suðurnesjabæjar. Jarðvangurinn er samstarfsvettvangur sem byggir á því að nýta sérstöðu svæðisins, þ.e. merkilega jarðfræðiarfleifð og einstaka jarðsögu, til verðmætasköpunar. Í tilfelli Reykjanes jarðvangs er það Atlantshafshryggurinn, flekaskilin og afleiðingar þeirra. UNESCO, Menningarmálastofnun Sameinuðu þjóðanna, viðurkenndi Reykjanes sem UNESCO Global Geopark árið 2015. Jarðvangurinn er 829 ferkílómetrar að flatarmáli, 0,85% af Íslandi.
Landslag og jarðfræði
Reykjanesskaginn er ungur hluti Íslands. Hann er þurrlendishluti Mið-Atlantshafshryggjarins, mjög eldvirkur eins og neðansjávarhlutinn. Út frá honum rekur tvær jarðskorpuplötur (-fleka) í gagnstæðar áttir, að meðaltali 2,0–2,5 cm á ári. Á Reykjanesi rís Mið-Atlantshafshryggurinn úr sæ. Eldstöðvar móta skagann auk þeirra fyrirbæra sem þeim fylgja, allt frá jarðlögum af jökulskeiði til ungra hrauna. Þar er hægt að finna háhitasvæði með tilheyrandi hverum og gufustrókum, hundruð mismunandi gíga, hella, hraunbreiða, kletta og svartar strendur. Ekki má gleyma að minnast á heimsþekkt fuglabjörg sem dýralífsunnendur mega alls ekki láta fram hjá sér fara.