Samstarf íslenskra jarðvanga
Sameiginlegur vettvangur fyrir fræðslu, þekkingarmiðlun og sjálfbæra þróun
Íslenskir UNESCO-jarðvangar eiga með sér öflugt samstarf sem byggir á sameiginlegum markmiðum um vernd jarðminja, fræðslu, rannsóknir og sjálfbæra þróun í nánu samstarfi við nærsamfélögin.
Á Íslandi eru tveir UNESCO Global Geoparks, Katla jarðvangur og Reykjanes jarðvangur. Báðir eru hluti af alþjóðlegu samstarfsneti jarðvanga og starfa samkvæmt viðmiðum UNESCO um vernd og miðlun jarðfræðilegrar arfleifðar, menntun og sjálfbæra samfélagsþróun.
Samstarf jarðvanganna hefur þróast í gegnum árin með reglulegum samskiptum, sameiginlegum verkefnum og þátttöku í innlendu og alþjóðlegu samstarfi. Til að styrkja umgjörð þess og samhæfa starfsemi jarðvanganna hafa verið mótaðir tveir formlegir samstarfsvettvangar með ólík en samverkandi hlutverk.
Tveir samstarfsvettvangar – sameiginleg markmið
Íslandsnefnd jarðvanga
Íslandsnefnd jarðvanga er samráðsvettvangur íslensku jarðvanganna og fulltrúa stjórnkerfisins.
Hlutverk nefndarinnar er að stuðla að samstarfi og samráði um málefni UNESCO-jarðvanga á Íslandi, efla tengsl þeirra við stjórnvöld og stofnanir og styðja við þróun og starfsemi jarðvanganna.
Nefndin er þannig mikilvægur vettvangur fyrir stefnumótandi umræðu, upplýsingaskipti og samhæfingu málefna sem varða stöðu jarðvanga innan íslensks stjórnkerfis og alþjóðlegs samstarfs UNESCO.
Nánar um Íslandsnefnd jarðvanga →
Íslandsdeild hnattrænna jarðvanga (GGN)
Íslandsdeild GGN er formlegur samstarfsvettvangur íslenskra jarðvanga innan Global Geoparks Network (GGN), alþjóðlegra samtaka jarðvanga.
Deildin var stofnuð árið 2025 í samræmi við áherslur GGN um að aðildarlönd netverksins formfestu samstarf jarðvanga sinna á landsvísu.
Með stofnun Íslandsdeildarinnar var samstarf sem þegar hafði þróast milli íslensku jarðvanganna fest í formlegan farveg.
Hlutverk deildarinnar er meðal annars að samhæfa starf jarðvanganna, efla faglegt samstarf og þekkingarmiðlun, standa að sameiginlegum verkefnum og styrkja þátttöku þeirra í alþjóðlegu samstarfi.
Starf Íslandsdeildarinnar byggir á samþykktum og sameiginlegri aðgerðaáætlun sem tekur mið af stefnu GGN og áherslum íslensku jarðvanganna.
Sameiginlegar áherslur og verkefni
Samstarf íslensku jarðvanganna byggir á því að nýta sameiginlega þekkingu, reynslu og styrkleika til að efla starfsemi þeirra og auka samfélagslegt gildi jarðvanganna.
Helstu áherslur samstarfsins eru:
-
Vernd jarðminja og náttúru: Að efla þekkingu á jarðfræðilegri fjölbreytni, stuðla að vernd jarðminja og ábyrgri nýtingu náttúruauðlinda.
-
Fræðsla og menntun: Að þróa og miðla fræðsluefni, efla útikennslu og styrkja samstarf við skóla, háskóla og rannsóknastofnanir.
-
Þekkingarmiðlun og faglegt samstarf: Að deila reynslu, aðferðum og góðum starfsháttum milli jarðvanganna og efla faglega þróun þeirra.
-
Náttúruvá og loftslagsbreytingar: Að miðla þekkingu um náttúrulega ferla, breytingar í umhverfinu og mikilvægi fræðslu og viðbúnaðar.
-
Samfélag og sjálfbær þróun: Að styrkja tengsl jarðvanganna við íbúa, sveitarfélög, fyrirtæki og stofnanir og stuðla að ábyrgri áfangastaðaþróun.
-
Alþjóðlegt samstarf: Að taka virkan þátt í samstarfi innan UNESCO, Global Geoparks Network (GGN) og European Geoparks Network (EGN).
Sameiginleg stefna og aðgerðaáætlun
Íslensku jarðvangarnir hafa mótað sameiginlega aðgerðaáætlun fyrir árin 2025–2027 sem byggir á stefnumörkun Global Geoparks Network og tekur mið af íslenskum aðstæðum.
Áætlunin leggur áherslu á fjögur meginsvið: vernd náttúru og auðlinda, öflug samfélög og fræðslu, faglega þróun og þekkingarmiðlun, og samstarf innanlands og á alþjóðavettvangi.
Markmiðið er að skapa sameiginlega sýn á þróun samstarfsins, styrkja faglegt starf jarðvanganna og nýta tækifæri til sameiginlegra verkefna.
Skoða aðgerðaáætlun íslenskra jarðvanga 2025–2027 →
Samstarf á alþjóðavettvangi
Íslensku jarðvangarnir eru hluti af alþjóðlegu samstarfi UNESCO Global Geoparks og taka virkan þátt í Global Geoparks Network (GGN) og European Geoparks Network (EGN).
Þátttakan skapar tækifæri til að miðla íslenskri þekkingu og reynslu, læra af öðrum jarðvöngum og þróa samstarfsverkefni á sviði fræðslu, rannsókna, náttúruverndar og sjálfbærrar þróunar.
Með sameiginlegu starfi geta íslensku jarðvangarnir styrkt rödd sína á alþjóðavettvangi og lagt sitt af mörkum til áframhaldandi þróunar UNESCO-jarðvanga um allan heim.